Nematodların Genel Özellikleri

Genel olarak nematod ince, uzun, uçlarda daralan silindir şeklinde, segmentsiz, düz veya kıvrımlı deri ile kaplı ve bilateral simetrik bir vücuda sahiptir. Nematod kelimesinin karşılığı, nematodun vücut görünümüne uymakta ve ip gibi manasına gelmektedir. Genelde bitki paraziti nematod türleri 400 µm ile 5 mm boyundadırlar. Ancak Meloidogyne spp., Heterodera spp., Globodera spp. ve Tylenchulus semipenetrans gibi nematodların dişi bireylerinin gelişme dönemleri ilerledikçe şişkinleşip armut, limon gibi formlara dönüşmektedirler. Erkekleri ise silindir şeklindeki ipliğimsi şekillerini korurlar. Nematodların büyük bir çoğunluğu kendi hareketleri ile toprakta yılda azami 1 m yol alabilirler. Bitki paraziti nematodların bir tarladan diğerine veya bir bölgeden diğer bir bölgeye yayılmaları, sulama suyu, bulundukları toprakların insan, hayvan ve tarım araçları ile taşınması veya bulaşık bitkilerle olmaktadır. Toprakta mevcut kist, yumurta ve larvaların rüzgarla bir başka yere taşındığı hallerde görülmüştür. Nematodların dikey hareketlerinde toprak nemi ve sıcaklığın önemli rolü vardır. Toprak yüzeyi kuru olduğu zaman aşağıya ve yüzeydeki nem uygun şartlara dönüştüğünde tekrar yukarıya doğru hareket ederler. Konukçu bitkilerinin kök sistemi, derinliğine bağlı olarak 3-6 m’ye indikleri görülebilse de nematodların en yoğun oldukları toprak derinliği 10-30 cm’dir. Nematodların bitkilerde meydana getirdiği kayıplar genelde diğer hastalık etmenlerinin ve abiyotik etmenlerin meydana getirdiği kayıplar ile karıştırılır. Bu nedenle tarlada su ve besin maddesi eksikliği, solgunluk, bitkilerde gelişme bozukluğu gibi belirtilerin gözlenmesinin ardından toprak ve bitki örnekleri laboratuvara getirilip nematolojik yönden analiz edilmelidir. Nematodların bitkilerde meydana getirdiği belirtileri iki kısımda incelemek mümkündür.

Bitki üzerinde meydana getirdiği belirtiler:

• Bitki yapraklarında oluşan renk açılmaları ve renk değişiklikleri
• Bitki boyunun kısalması
• Gübre uygulamalarından beklenen faydanın sağlanmaması
• Yaprakların küçülmesi ve dalların seyrekleşmesi
• Bitkinin solması
• Bitkinin zayıf düşmesi sonucu yabancı otlarla rekabet edememesi sonucu arazideki yabancı ot yoğunluğun artması.

Bitkilerin kök kısımlarında meydana getirdiği belirtiler:

• Köklerde ur oluşumu
• Köklerde saçaklanma ve düzensiz dağılım
• Köklerde siyah ya da kahverengi yaraların (lezyon) oluşumu
• Köklerde ikincil enfeksiyonlar nedeniyle çürümenin başlaması

Nematodlar bitki köklerindeki beslenme şekillerine göre üç kısma ayrılırlar:

1. Ektoparazit nematodlar (Xihinema, Longidorus)
2. Endoparazit nematodlar (Ditylenchus, Meloidogyne, Anguinae)
3. Yarı endoparazit (devamlı kalıcı) ve yarı ektoparazit (göç edici) nematodlar